KIRIM HANLARI SÜLALESİNİN SEMBOLÜ TARAK TAMGA

Kırım Hanları Sülalesinin Sembolü Tarak Tamga

     Milli sembolümüz olan Tarak Tamganın tarihi çok eskidir. 1073 yılında Mahmud Kaşgarlı’nın “Divân-ı Lügati't-Türk” eserinde türk soyları ve tamgalar hakkında değerli bilgiler vardır. Örneğin, oğuz kabilesinde 22 soy varmış ve her birinin kendi damgası olmuş.
     Türk kabileleri arasındaki efsanelere göre, onlar önceleri büyük baş hayvanları karıştırmamak için hayvanları damgalıyorlarmış. Sonradan, Türk devleti kurulduğunda damgalar para, mühür ve armalar üzerinde kullanılmaya başlamışlar. Kuzey Kırım mezar taşları üzerinde damgaların bulunduğu da bellidir. Mallar sınır gümrüğünden geçtiği sırada onları damgalıyorlarmış. Bu işlemi yapan kişiye damgacı derlermiş. İşte rus diline  “tamojnya” (gümrük) kelimesi  buradan girmiştir.
     Burada “damga” kelimesinin etimolojisi hakkında söz edelim. Ünlü oryantalist Vamberi bu kelimeyi Eski Uygurca’daki “tam” köküne dayıyor, ondan bir çok kelime türemiştir: “tamlamak” (“damlamak”), “tamir” (“demir”), “tamur” (“kök”), “damar” (“damar”). Türk soylarının simgelerini araştıran diğer alim Osman Akçokraklıdır. O, “damga” kelimesinin “iz” anlamına geldiği (dahası herhangi bir aletin bıraktığı iz anlamına geldiği) düşüncesindeydi.
     Altın Ordu devletinin XV yüzyılında dağılışından sonra Kırım yarımadasında bağımsız devlet olan Kırım Hanlığı kuruluyor. Tarihçiler hala Kırım Hanlığının tam kuruluş yılını belirtemediler. 1420, 1428, 1433 ve 1446 gibi tarihler geçiyor, ama 1428 bunların arasında en kabullenmiş olanıdır.
     Birinci Kırım hanı Hacı Giray handır. Giraylar sülalesi Cengiz Hana dayıyor, yani onlar Cengiz Hanın büyük oğlu Cüçi’nin ardılları sayılırlar. 1475 yılından itibaren Kırım Hanlığı Osmanlı Imparatorluğuna bağlanıyor, ama egemenlik karakteristiklerini koruyor. Kendi para biriminin mevcutluğu bunlardan biridir.
     Kırım Hanları sülalesinin yani Girayların sembolü  “tarak tamga”ydı. Bu işaretin farklı biçimleri XV yüzyılının ortasından 1783 yılına kadar çıkan para üzerinde rastlanıyor,
     Tarak tamgayı Bahçesaraydaki Hansarayının duvarlarında bugün de görebiliyoruz. Hansaray günümüzde müze haline getirilmiştir ve orada bulunan evrak, kitap ve kaplar üzerinde de tarak tamgaya rastlanır.
    Bu işaretin semantiği konusunda farklı görüşler vardır. Prof.Dr. Hakan Kırımlı tarak tamga adaletin sembolüdür diyor. Aydınımız Şevki Bektöre ise tarak tamga Kırım Tatar Türklerinin bir halk olarak oluşumunda iştirak eden üç kabileyi sembolize ediyor fikrindedir. Kırım coğrafyasını araştıran Refat Kurtiyevin fikrince tarak tamga kartalın simgesidir. Tarak Tamga’daki üç dişin, Kırım Hanlığındaki bu üç gücü gösterdiği, yani tarağın orta dişini Han’ın, sağ dişini Kalgay’ın, sol dişini ise Nureddin’in temsil ettiği rivayet edilmektedir. Bir başka rivayette ise, Tarak Tamga’nın terazi şekli ile adaleti temsil ederek, Kırım Hanlığının adil olduğu anlatılmaktadır. Böylece tarak tamganın asıl olma tarihini anlatan inandırıcı ve kesin bir versiyon elimizde bulunmamaktadır.